|
|
|
Goźlice
Kościół Wniebowzięcia NMP
Pochodzący z początków XIII w. kościół pierwotnie jednonawowy zbudowany został z ciosów kamiennych. Z romańskiej budowli zachowały się - fragmenty ścian północnej i południowej z rozglifionymi okienkami oraz ściana tęczowa z łukiem tęczowym.
W 1915 r. przy okazji likwidowania zniszczeń wojennych w pobliżu kościoła odnaleziono figurę trzymającej Dzieciątko Madonny znanej jako Madonna z Goźlic. Rzeźba pierwotnie znajdowała się najprawdopodobniej w tympanonie romańskiego kościoła. Obecnie można ją oglądać w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu.
|
|
Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół datowany jest na XI-XIII w. Wg badań bardziej prawdopodobnym okresem powstania jest koniec XIII, a nawet początek XIV w. Pierwotnie była to rotunda z jedną apsydą od wschodu, murowana z łamanego piaskowca.
Obecnie jest jedną z najlepiej zachowanych rotund w kraju i stanowi prezbiterium przebudowanego w 1624 r. kościoła.
Z architektonicznych detali do dziś zachowały się - okienko w nawie oraz okrągłe okienko (tzw. oculus) w apsydzie.
|
|
Imielno
Kościół NMP i św. Mikołaja
Świątynia została wzniesiona w 1. poł. XIII w. Jej romański charakter widoczny jest przede wszystkim w prostokątnym prezbiterium zbudowanym z ciosu pińczowskiego. Wnętrze urzeka znakomitymi romańskimi detalami, które się tam zachowały w postaci kolumienek umieszczonych w narożach filarów przyściennych oraz dwóch wąskich okien znajdujących się na północnej ścianie. W południową ścianę gotyckiej kaplicy wmurowano romańską płaskorzeźbę przedstawiającą ukrzyżowanego Chrystusa i narzędzia męki, m.in. patibulum (poprzeczną belkę krzyża) i flagrum (bicz z ołowianymi ciężarkami).
|
|
Opactwo cystersów
Pierwszy kościół, który powstał w pocz. XII w. (przed 1210 r.) w stylu późnoromańskim, został gruntownie przebudowany w dobie baroku i z jego pierwotnej romańskości do naszych czasów przetrwało niewiele.
Natomiast na terenie klasztoru odsłonięto wbudowane w zachodnią ścianę kościoła pozostałości przedcysterskiej budowli z ok. 1110 r., którą cystersi przejęli i na jej miejscu wybudowali własną świątynię.
|
|
Kije
Kościół śś. Piotra i Pawła
Wczesnobarokowa bryła kościoła kryje w sobie pozostałości pierwotnej romańskiej budowli zbudowanej ok. poł. XII w. Z romańskiej świątyni do naszych czasów przetrwały ściany boczne prezbiterium z okienkiem oraz portal z wyrytą na prawym węgarze gotycką tarczą z herbem Strzemię.
|
|
Końskie
Kościół św. Mikołaja
W latach 1220-1224 Iwo Odrowąż, biskup krakowski, wybudował we wsi kościół pod wezwaniem św. Mikołaja, ustanawiając w Końskich parafię. Kościół ten został rozebrany w XV wieku i na jego miejscu w latach 1492-1520 wybudowano nowy, gotycki kościół parafialny, wykorzystując elementy architektoniczne poprzedniego kościoła. Do dziś zachował się m.in. romański tympanon.
|
|
Kościół i klasztor pocysterski
Z dawnego opactwa cystersów zachowały się m.in.:
- późnoromański kościół, wybudowany przez Simona, wielokrotnie przebudowywany,
- skrzydło klasztoru (przebudowane XVI/XVII w.) z późnoromańskim kapitularzem.
Na uwagę zasługuje duża ilość dobrze zachowanych romańskich elementów budowli.
(Zob. galerie zdjęć).
|
|
Mieronice
Kościół św. Jakuba
Relikty z poł. XIII w.
|
|
Mokrsko Dolne
Kościół Wniebowzięcia NMP
Kościół wybudowano ok. poł. XIII w. Pierwotny kościółek romański stanowi prezbiterium i schowek współczesnej świątyni. Kwadratowy schowek posiada sklepienie krzyżowe wsparte na dwóch późnoromańskich kolumienkach narożnikowych o kapitelkach rzeźbionych w motywy geometryczno-roślinne. Na zewnątrz można znaleźć dużą ilość gmerków na piaskowcowych ciosach m.in. motyw krzyża zdwojonego, wiele wariantów krzyża łacińskiego i równoramiennego oraz strzałek.
|
|
Kolegiata św. Marcina
Budowę kolegiaty rozpoczęto w pierwszej połowie XII w. Z początkowego okresu istnienia budowli zachowało się do dziś wiele romańskich elementów.
|
|
Kościół św. Jakuba
Kościół wraz z podominikańskim klasztorem jest jednym z najstarszych kościołów ceglanych na terenie Polski. Na uwagę zasługuje późnoromańska dekoracja ceramiczna elewacji, a zwłaszcza portal północny, zaliczany do najpiękniejszych romańskich portali ceramicznych.
|
|
Skalbmierz
Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, wybudowano na przełomie XII i XIII w. Pierwotnie romański został przebudowany w XV w. w stylu gotyckim. Do dziś zachowały się elementy romańskiej świątyni w wieżach, prezbiterium i kruchcie.
|
|
Stara Zagość
Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela
Kościół parafialny ufundował Kazimierz Wielki. Zbudowano go z ciosowego kamienia w stylu romańskim a przebudowano w XIV w. w stylu gotyckim. Z kościoła romańskiego zachowały się boczne ściany prezbiterium i nawy z bogatym kamiennym wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim elewacji.
|
|
Sulisławice
Kościół Narodzenia NMP
Jednonawowa świątynia powstała w poł. XIII w. z ciosów piaskowca. Do dziś zachowały się mury nawy z reliktami pierwotnego kościoła m.in. rozglifione okienko, portal oraz kilka detali architektonicznych. Na uwagę zasługują zachowane na ścianie południowej znaki kamieniarskie, tzw. gmerki.
|
|
Kościół św. Idziego
Kościół zbudowany został w pierwszej połowie XIII w. Według tradycji kryje w swoich murach pozostałości kościoła z XI w. Świątynia stanowi doskonały przykład budowli romańskiej.
|
|
Kościół i klasztor cystersów
Najlepiej zachowana późnoromańska świątynia zakonu cystersów na ziemiach polskich. Klasztor powstał w początkach rządów Kazimierza II Sprawiedliwego (ok. 1179).
(Zob. galerie zdjęć).
|
|
Kościół kolegiacki Narodzenia NMP
Kamienny kościół kolegiacki wybudowano na pozostałościach dwu kolejnych kościołów: kościoła św. Mikołaja (z XI/XII w.) i kościoła z 3. ćw. XIII w. Pod kościołem odkryto jego romańskie relikty m.in. w krypcie odsłonięto unikatową na skalę europejską gipsową posadzkę pokrytą figuralnym rytem (z ok. 1170 r.) tzw. "płyta wiślicka" lub "płyta orantów".
|
|
Zawichost
Kościół św. Jana Chrzciciela
Relikty z 2 połowy XIII w.
|
|
Bibliografia:
- M. Jurecki: Ponidzie. W świętokrzyskim stepie. Wydawnictwo "Bezdroża". Kraków 2005.
- B. Krakowiak, M. Skrzypczyński, B. Włodarczyk: Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz. Wydawnictwo "Pascal". Bielsko-Biała 2003.
- J.Z. Łoziński: Pomniki sztuki w Polsce. Tom 1. Małopolska. Wydawnictwo "Arkady". Warszawa 1985.
- Mała Ojczyzna Świętokrzyskie. Dziedzictwo kulturowe. Red. Grażyna Okła. Zakład Wydawniczy SFS. Kielce 2002.
- Album romański. http://www.albumromanski.prv.pl.
|
.gif)