E-TOUR.PL > Przewodnik Świętokrzyski > Zabytki architektury > Romanizm

Romanizm

Architektura sakralna

Fot. Ryszard Jedynak

Fot. Ryszard Jedynak
Goźlice

Kościół Wniebowzięcia NMP
Pochodzący z początków XIII w. kościół pierwotnie jednonawowy zbudowany został z ciosów kamiennych. Z romańskiej budowli zachowały się - fragmenty ścian północnej i południowej z rozglifionymi okienkami oraz ściana tęczowa z łukiem tęczowym.
W 1915 r. przy okazji likwidowania zniszczeń wojennych w pobliżu kościoła odnaleziono figurę trzymającej Dzieciątko Madonny znanej jako Madonna z Goźlic. Rzeźba pierwotnie znajdowała się najprawdopodobniej w tympanonie romańskiego kościoła. Obecnie można ją oglądać w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu.

Fot. Ryszard Jedynak Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół datowany jest na XI-XIII w. Wg badań bardziej prawdopodobnym okresem powstania jest koniec XIII, a nawet początek XIV w. Pierwotnie była to rotunda z jedną apsydą od wschodu, murowana z łamanego piaskowca. Obecnie jest jedną z najlepiej zachowanych rotund w kraju i stanowi prezbiterium przebudowanego w 1624 r. kościoła. Z architektonicznych detali do dziś zachowały się - okienko w nawie oraz okrągłe okienko (tzw. oculus) w apsydzie.

Fot. Ryszard Jedynak

Fot. Ryszard Jedynak
Imielno

Kościół NMP i św. Mikołaja
Świątynia została wzniesiona w 1. poł. XIII w. Jej romański charakter widoczny jest przede wszystkim w prostokątnym prezbiterium zbudowanym z ciosu pińczowskiego. Wnętrze urzeka znakomitymi romańskimi detalami, które się tam zachowały w postaci kolumienek umieszczonych w narożach filarów przyściennych oraz dwóch wąskich okien znajdujących się na północnej ścianie. W południową ścianę gotyckiej kaplicy wmurowano romańską płaskorzeźbę przedstawiającą ukrzyżowanego Chrystusa i narzędzia męki, m.in. patibulum (poprzeczną belkę krzyża) i flagrum (bicz z ołowianymi ciężarkami).

 





Opactwo cystersów
Pierwszy kościół, który powstał w pocz. XII w. (przed 1210 r.) w stylu późnoromańskim, został gruntownie przebudowany w dobie baroku i z jego pierwotnej romańskości do naszych czasów przetrwało niewiele.
Natomiast na terenie klasztoru odsłonięto wbudowane w zachodnią ścianę kościoła pozostałości przedcysterskiej budowli z ok. 1110 r., którą cystersi przejęli i na jej miejscu wybudowali własną świątynię.

Fot. Ryszard Jedynak

Fot. Ryszard Jedynak
Kije

Kościół śś. Piotra i Pawła
Wczesnobarokowa bryła kościoła kryje w sobie pozostałości pierwotnej romańskiej budowli zbudowanej ok. poł. XII w. Z romańskiej świątyni do naszych czasów przetrwały ściany boczne prezbiterium z okienkiem oraz portal z wyrytą na prawym węgarze gotycką tarczą z herbem Strzemię.

 





Końskie

Kościół św. Mikołaja
W latach 1220-1224 Iwo Odrowąż, biskup krakowski, wybudował we wsi kościół pod wezwaniem św. Mikołaja, ustanawiając w Końskich parafię. Kościół ten został rozebrany w XV wieku i na jego miejscu w latach 1492-1520 wybudowano nowy, gotycki kościół parafialny, wykorzystując elementy architektoniczne poprzedniego kościoła. Do dziś zachował się m.in. romański tympanon.

Fot. Ryszard Jedynak Kościół i klasztor pocysterski
Z dawnego opactwa cystersów zachowały się m.in.:
- późnoromański kościół, wybudowany przez Simona, wielokrotnie przebudowywany,
- skrzydło klasztoru (przebudowane XVI/XVII w.) z późnoromańskim kapitularzem.
Na uwagę zasługuje duża ilość dobrze zachowanych romańskich elementów budowli.
(Zob. galerie zdjęć).
 





Mieronice

Kościół św. Jakuba
Relikty z poł. XIII w.

Fot. Ryszard Jedynak

Fot. Ryszard Jedynak
Mokrsko Dolne

Kościół Wniebowzięcia NMP
Kościół wybudowano ok. poł. XIII w. Pierwotny kościółek romański stanowi prezbiterium i schowek współczesnej świątyni. Kwadratowy schowek posiada sklepienie krzyżowe wsparte na dwóch późnoromańskich kolumienkach narożnikowych o kapitelkach rzeźbionych w motywy geometryczno-roślinne. Na zewnątrz można znaleźć dużą ilość gmerków na piaskowcowych ciosach m.in. motyw krzyża zdwojonego, wiele wariantów krzyża łacińskiego i równoramiennego oraz strzałek.

 





Kolegiata św. Marcina
Budowę kolegiaty rozpoczęto w pierwszej połowie XII w. Z początkowego okresu istnienia budowli zachowało się do dziś wiele romańskich elementów.

Fot. Ryszard Jedynak
Powiększ
Kościół św. Jakuba
Kościół wraz z podominikańskim klasztorem jest jednym z najstarszych kościołów ceglanych na terenie Polski. Na uwagę zasługuje późnoromańska dekoracja ceramiczna elewacji, a zwłaszcza portal północny, zaliczany do najpiękniejszych romańskich portali ceramicznych.

 





Skalbmierz

Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, wybudowano na przełomie XII i XIII w. Pierwotnie romański został przebudowany w XV w. w stylu gotyckim. Do dziś zachowały się elementy romańskiej świątyni w wieżach, prezbiterium i kruchcie.

 





Stara Zagość

Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela
Kościół parafialny ufundował Kazimierz Wielki. Zbudowano go z ciosowego kamienia w stylu romańskim a przebudowano w XIV w. w stylu gotyckim. Z kościoła romańskiego zachowały się boczne ściany prezbiterium i nawy z bogatym kamiennym wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim elewacji.

Fot. Ryszard Jedynak
Sulisławice

Kościół Narodzenia NMP
Jednonawowa świątynia powstała w poł. XIII w. z ciosów piaskowca. Do dziś zachowały się mury nawy z reliktami pierwotnego kościoła m.in. rozglifione okienko, portal oraz kilka detali architektonicznych. Na uwagę zasługują zachowane na ścianie południowej znaki kamieniarskie, tzw. gmerki.

Fot. Ryszard Jedynak Kościół św. Idziego
Kościół zbudowany został w pierwszej połowie XIII w. Według tradycji kryje w swoich murach pozostałości kościoła z XI w. Świątynia stanowi doskonały przykład budowli romańskiej.

Fot. Ryszard Jedynak
Galeria zdjęć
Kościół i klasztor cystersów
Najlepiej zachowana późnoromańska świątynia zakonu cystersów na ziemiach polskich. Klasztor powstał w początkach rządów Kazimierza II Sprawiedliwego (ok. 1179).
(Zob. galerie zdjęć).

 





Kościół kolegiacki Narodzenia NMP
Kamienny kościół kolegiacki wybudowano na pozostałościach dwu kolejnych kościołów: kościoła św. Mikołaja (z XI/XII w.) i kościoła z 3. ćw. XIII w. Pod kościołem odkryto jego romańskie relikty m.in. w krypcie odsłonięto unikatową na skalę europejską gipsową posadzkę pokrytą figuralnym rytem (z ok. 1170 r.) tzw. "płyta wiślicka" lub "płyta orantów".

 





Zawichost

Kościół św. Jana Chrzciciela
Relikty z 2 połowy XIII w.
Bibliografia:
  • M. Jurecki: Ponidzie. W świętokrzyskim stepie. Wydawnictwo "Bezdroża". Kraków 2005.
  • B. Krakowiak, M. Skrzypczyński, B. Włodarczyk: Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz. Wydawnictwo "Pascal". Bielsko-Biała 2003.
  • J.Z. Łoziński: Pomniki sztuki w Polsce. Tom 1. Małopolska. Wydawnictwo "Arkady". Warszawa 1985.
  • Mała Ojczyzna Świętokrzyskie. Dziedzictwo kulturowe. Red. Grażyna Okła. Zakład Wydawniczy SFS. Kielce 2002.
  • Album romański. http://www.albumromanski.prv.pl.


E-TOUR.PL - Przewodnik Świętokrzyski

Data ostatniej modyfikacji: 26.07.2007 © 2003-2007 Ryszard Jedynak